Kısa Özet
Bu video, fiilde yapı konusunu ele alıyor ve fiillerin basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrıldığını açıklıyor. Basit fiillerin yapım eki almadığı, türemiş fiillerin yapım eki aldığı, birleşik fiillerin ise en az iki kelimeden oluştuğu vurgulanıyor. Birleşik fiillerin de kendi içinde yardımcı eylemle kurulanlar, anlamca kaynaşmış olanlar ve kurallı birleşik fiiller olarak ayrıldığı belirtiliyor.
- Fiiller yapılarına göre basit, türemiş ve birleşik olarak sınıflandırılır.
- Basit fiiller yapım eki almazken, türemiş fiiller yapım eki alır.
- Birleşik fiiller en az iki kelimeden oluşur ve üçe ayrılır: yardımcı eylemle kurulanlar, anlamca kaynaşmış olanlar ve kurallı birleşik fiiller.
Giriş [0:04]
Fiilde yapı konusuna giriş yapılıyor ve bu konunun fiillerin köklerine bakılarak basit, türemiş veya birleşik olup olmadıklarının incelenmesi olduğu belirtiliyor. Basit fiillere "okuyor, sevdi, geldi, gidiyor" gibi örnekler verilirken, türemiş fiillere "koşmaktan koşturmak, gezmekten gezdirmek" örnekleri veriliyor. Birleşik fiillerin ise "yapabilir, geze dur, baka kaldı" gibi en az iki kelimeden oluştuğu ifade ediliyor.
Basit Fiiller [3:25]
Basit fiillerin yapım eki almadığı, ancak kip ve kişi eki alabileceği açıklanıyor. "Öğrenciler geziye gitti" örneğinde "gitti" fiilinin basit bir fiil olduğu, sadece görülen geçmiş zaman eki aldığı belirtiliyor. Benzer şekilde, "annesi için bir şiir yazmış" örneğindeki "yazmış" fiilinin de basit olduğu vurgulanıyor.
Türemiş Fiiller [4:56]
Türemiş fiillerin yapım eki aldığı ve isim veya fiil kökünden oluşabileceği ifade ediliyor. "Yolculardan biri çok susamış" örneğinde "susamış" fiilinin "su" isminden türediği, "annemin sevdiği dizi az sonra başlayacak" örneğinde ise "başlayacak" fiilinin "baş" isminden türediği belirtiliyor. Fiilden türeyen fiillere örnek olarak "koparmak, alınmak, açılmak" fiilleri veriliyor.
Basit mi Türemiş mi? [6:44]
Basit ve türemiş fiilleri ayırt etmeye yönelik örnekler veriliyor. "Kuru yapraklar dallardan düşüyor" cümlesindeki "düşüyor" fiilinin basit olduğu, "fıkralarıyla hepimizi güldürdü" cümlesindeki "güldürdü" fiilinin ise türemiş olduğu belirtiliyor. "Dünyadaki temiz su kaynakları azaldı" cümlesindeki "azaldı" fiilinin de türemiş olduğu vurgulanıyor.
Birleşik Fiiller [8:30]
Birleşik fiillerin en az iki kelimeden oluştuğu ve anlamca kaynaşmış, yardımcı eylemle kurulan ve kurallı birleşik fiiller olmak üzere üçe ayrıldığı açıklanıyor. Anlamca kaynaşmış birleşik fiillere "göze girmek, kulak vermek, küplere binmek" gibi deyimler örnek veriliyor.
Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller [8:54]
Anlamca kaynaşmış birleşik fiillerin deyimler olduğu ve mecaz anlam taşıdığı belirtiliyor. "Derslerine çok çalışınca göze girdi" örneğinde "göze girdi" deyiminin anlamca kaynaşmış birleşik fiil olduğu vurgulanıyor. "Eve geç kaldığım için babam küplere bindi" örneği de benzer şekilde açıklanıyor.
Yardımcı Eylemle Kurulan Birleşik Fiiller [10:06]
Yardımcı eylemle kurulan birleşik fiillerin isim artı etmek, olmak, kılmak ile oluştuğu ifade ediliyor. "Mutlu etti, park etti, zannetti, hissetti" gibi örnekler veriliyor. Ses düşmesi veya türemesi olduğunda bitişik yazıldığı, aksi takdirde ayrı yazıldığı belirtiliyor. "Teşekkür ederim" ve "yardım etti" örnekleri üzerinden açıklama yapılıyor.
Kurallı Birleşik Fiiller [12:16]
Kurallı birleşik fiillerin bir fiil ve bir yardımcı fiil ile oluştuğu ve özel kurallarla bir araya geldiği belirtiliyor. Yeterlilik (yapabilir), tezlik (yapıverdi), sürerlik (yapadur) ve yaklaşma (yapa yazdı) fiilleri açıklanıyor. Yeterlilik fiilinin ihtimal, olasılık, izin veya güç yetme anlamı katabileceği ifade ediliyor.
Yeterlilik Fiilinin Olumsuzu [13:33]
Yeterlilik fiilinin olumsuzunun karıştırılabileceği vurgulanıyor. "Yüzer" fiilinin basit, "yüzmez" fiilinin de basit olduğu, ancak "yüzemez" fiilinin "Yüzebilir" fiilinin olumsuzu olduğu için birleşik olduğu belirtiliyor. "Açmaz" ve "açamaz" örnekleri üzerinden de aynı durum açıklanıyor.
Tezlik, Süerlik ve Yaklaşma Fiilleri [15:34]
Tezlik fiilinin bir anda, aniden anlamı kattığı (bahar geliverdi), sürerlik fiilinin eylemin devam ettiği anlamı taşıdığı (baka kalmış), yaklaşma fiilinin ise az kalsın anlamı kattığı (düşe yazdım) ifade ediliyor.
Özet ve Soru Çözümü [17:06]
Basit, türemiş ve birleşik fiillerin tekrar üzerinden geçiliyor ve örneklerle pekiştiriliyor. Ardından, konuyla ilgili sorular çözülüyor ve doğru cevaplar açıklanıyor.
Soru Çözümleri [17:35]
Çeşitli sorular çözülerek fiillerin yapısı konusunun daha iyi anlaşılması sağlanıyor. Soruların zorluk seviyesi ve çözüm yöntemleri üzerinde duruluyor.
Şampiyon Paket ve Ödüller [21:40]
Tonguç Akademi'nin şampiyon paketi tanıtılıyor ve öğrencilere bu paketi edinmeleri tavsiye ediliyor. Ayrıca, öğrencilere dinamodan ödevlerini yapmaları ve Tonguç kapa'dan ödüller kazanmaları için teşvikte bulunuluyor.
